Bertone ontwierp niet alleen de Fiat 850 Spider maar ook de Visitor's Bus
De Fiat 850's van Bertone
- Details
- Hits: 4469
Gruppo Bertone werd in 1912 opgericht door Giovanni Bertone. Bertone specialiseerde zich in autostyling, carrosseriebouw en fabricage en was ooit ook een autofabriek. Na de Tweede Wereldoorlog nam ontwerper Nuccio Bertone de leiding over en splitste het bedrijf in twee eenheden: Carrozzeria Bertone voor productie en Stile Bertone voor styling.
Bertone heeft auto's getekend voor onder bijvoorbeeld Abarth, Alfa Romeo, Aston Martin, BMW, Citroën, Ferrari, FIAT, Iso, Lancia, Lamborghini, Mercedes-Benz, Opel en Volvo en de styling van Bertone was onderscheidend, waarbij de meeste modellen een sterke "familiegelijkenis" hadden, zelfs als ze voor verschillende fabrikanten waren ontworpen.
Het bedrijf was gevestigd in Grugliasco in Noord-Italië. De meeste carrosserieën werden in Grugliasco compleet samengesteld en vervolgens naar bijvoorbeeld Fiat getransporteerd voor eindassemblage. Hieronder een foto van het transportterrein.
Het ontstaan van de Fiat 850 Spider:
Een open auto was in de jaren zestig de droom van veel Italianen en iedereen die auto's ontwierp of bouwde was zich hiervan bewust. Mijn website staat daar in het hoofdstuk "Le Fuoriserie" helemaal vol mee.
Ook Fiat zelf dacht hier over na en toen Nuccio Bertone het idee opperde om een spiderversie van de net verschenen Fiat 850 te bouwen werd dat met veel belangstelling ontvangen.
Heel snel werd besloten om met het uitwerken van het idee te starten zodat de Spider tegelijk met de Coupé op de Autosalon van Genève in maart 1965 gepresenteerd kon worden. Het hele proces van de ontwikkeling van de 850 Spider, van ontwerpschets tot presentatie, duurde slechts zeven maanden.
De Spider werd ontworpen door de Styling-divisie van Carrozzeria Bertone; Giorgetto Giugiaro was verantwoordelijk voor een groot deel van het werk.
De vorm was totaal verschillend van die van de sedan en de Coupé en leek wat op de Testudo, een prototype van een futuristische coupé met luchtgekoelde boxermotor die was gebaseerd op de Chevrolet Corvair.
Fiat ontwikkelde voor de Spider een eigen motor met 49 pk, twee meer dan de Coupé. Een paar dagen voor de opening van de Salone liet de persdienst van Fiat twee prototypes testen door journalisten: de ene auto was de standaardversie die op het punt stond gelanceerd te worden, terwijl de andere een luxere uitrusting had met een voorgemonteerde hardtop en een "Speciale" bekleding. Deze luxere Spider werd tentoongesteld op de Bertone-stand maar na de Salone besloot Fiat om die niet op de markt te brengen.
Bertone had een andere mening en besloot zijn eigen speciale versie te maken en die te verkopen als alternatief voor de Fiat-uitvoering.
Die werd in Autosalon van Turijn gepresenteerd onder de naam 850 CL. Vergeleken met de versie die voor Fiat is gebouwd, had hij
- chromen sierlijsten op de wielkasten,
- een in kleur gespoten paneel in plaats van de nep-achtergrille,
- een interieur van imitatieleer van betere kwaliteit,
- een driespaaks houten stuurwiel met roestvrijstalen spaken,
- verchroomde versnellingshandle met een nieuwe knop,
- dashboardpaneel in geoxideerde avional met rand in kunstleer,
- middenconsole met klok,
- ampèremeter en
- handschoenenkastje,
- wollen vloerbedekking.
Op verzoek was het mogelijk om een radio, veiligheidsgordels, andere veiligheidsvoorzieningen, een voetensteun voor de passagier, de bagageband, bagagedrager of skidrager, en elektron velgen. De carrosseriekleuren waren aanvankelijk allemaal metallic en pas later werden felle pastelkleuren toegevoegd.
Voor de Autosalon in Parijs werd deze persmededeling de wereld uitgegeven:
En daar hoorden deze foto's bij:
De aankondiging in Quattroruote:
Na de komst van de nieuwe Fiats 850 Sport Spider met 903 cc motor in maart 1968 verving Bertone de 850 C.L. door de Racer die leverbaar was in twee uitvoeringen: de Berlinetta en de Trasformabile.
De verschillen tussen beide modellen waren groter dan de afneembare hardtop van de C.L. en leek sterk op de Bertone Abarth 1000.
De Berlinetta had in feite een langwerpig dak van plaatstaal met een andere vorm dan dat van de Abarth 1000 waar ook de zijruiten ontbraken.
Deze hardtop niet kon worden verwijderd of vervangen door een canvas kap
De Trasformabile behield het canvas dak maar was verder in aankleding hetzelfde als de Berlinetta:.jpg)
De verschillen tussen de Fiat en de Bertone werden door Quattroruote duidelijk in beeld gebracht:
De Fiat 850 Spider was in de Verenigde Staten een groot succes en daarom begon Bertone ook de Racer te exporteren. Fiat-Roosevelt Motors bracht de auto zelf op de markt maar ze werden aangepast aan de lokale regelgeving door markeringslichten op de spatborden te monteren en kort daarna werden ze ook uitgerust met een kleinere motor met een cilinderinhoud van 817 cc zodat de Racer onder de limiet van 50 kubieke inch bleef waardoor er geen katalysator vereist was. Onder andere Lombardi deed dit ook met de Grand Prix.
In november van jaar 1968 werd op de Autosalon van Turijn ook de "850 Racer Team" toegevoegd aan het Bertone-assortiment die was afgeleid van de Berlinetta.
De chromen onderdelen verdwenen en in plaats van bumpers werden alleen "bumperoverriders" gemonteerd, aan de voorkantverbonden door een dunne buisvormige stang.
Verder een paar jodium mistlampen, anatomische stoelen zoals van de Lamborghini Miura en het onderste deel van de zijkanten werd zwart gespoten. Ook werd op de middenlijn van de auto een zwarte streep gespoten. Op verzoek was ook een Otas-motor van Franco Giannini mogelijk waarmee het vermogen op 60 pk werd gebracht.
Een latere versie:
De productie van de Spider bij Bertone:
Interessant om te weten is hoeveel Spiders Bertone gebouwd heeft. Hieronder zie je de gegevens van het Historisch Archief van Fiat met de chassisnummers van de "850 Spiders" die per jaar zijn geproduceerd en de geproduceerde motornummers.
Het totale aantal door Bertone gebouwde Spiders is 132635 en dat is als volgt tot stand gekomen:
De motornummers hieronder zijn van alle varianten van de Fiat "850" en daarom is het aantal geproduceerde motoren aanzienlijk hoger dan het aantal "850 Spiders". De verschillende motoren kregen ieder hun eigen afkorting voor het "motortype", namelijk "100 G" voor de sedan, "100 GC" voor de Coupé, "100 GS" voor de Spider, "100 GB" voor de Special, "100 GBC" voor de Sport Coupé en "100 GBS" voor de Sport Spider. Het ontbreken van in 1973 geproduceerde motornummers heeft waarschijnlijk te maken met het feit dat de Spiders in het afgelopen jaar waren uitgerust met motoren die het voorgaande jaar waren geproduceerd.
Als je de productiegegevens van de Fiat 850 Spider bekijkt dan zie je dat de titel die hem in de jaren zestig werd toegekend als de best verkochte Italiaanse auto in de VS terecht is.
Van de totale productie werden er gedurende de productie van de Fiat 850 Spider en de Bertone-vatianten (1965 - 1973) er ongeveer 90.000 in de VS op de markt gebracht.
Het totaal aantal van de door Bertone zelf geproduceerde speciale versies, waren ongeveer 1500 van de CL en ongeveer 4500 van de Racer in de verschillende uitvoeringen (Convertible, Berlinetta en Team).
"The American challenge won by Bertone" was het motto van een advertentie die destijds in de pers verscheen. Daarin toonde Carrozzeria Bertone haar tevredenheid over de verkoopresultaten van de 850 Spider op de Amerikaanse markt. Toen de verkopen op de Europese markt begonnen terug te lopen, besloot Nuccio Bertone dat de Spider op de Amerikaanse markt nog mogelijkheden had, iets waar Fiat sterk aan twijfelde. De resultaten gaven hem duidelijk gelijk...
De advertentie van de Nederlandse importeur, Hans Maasland in Valkenburg, ZH.:
Voor de C.L. uit AutomobilRevue:
En een advertentie in Duitsland:
Er werd ook een test gepubliceerd in het Nederlandse jongensblad PEP:
Er werd ook deelgenomen aan rallies, in dit geval de Rally Monte Carlo in 1969:
Tot het faillissement in 2014 stond het bedrijf onder leiding van de weduwe van Nuccio Bertone, Lilli Bertone. Op het moment van faillissement had het zo'n 100 medewerkerswaarvan de meeste medewerkers hun baan verloren. Auto's uit het bedrijfsmuseum gingen naar andere musea, zoals Automotoclub Storico Italiano en Volandia.
Na het faillissement werd de naam Bertone overgenomen door een architect en gebruikt voor klein extern ontwerpbureau, Bertone Design, dat meer gericht is op industrieel ontwerp en architectuur.
Fiat 850T Visitors Bus voor de Paus
- Details
- Hits: 1181
Fiat liet de 850 Familiare door Bertone ombouwen tot een voertuig waarmee hooggeplaatste gasten konden worden vervoerd in de Mirafiori fabriek in Turijn
De 850T Visitors Bus was (waarschijnlijk) een ontwerp van Marcello Gandini. Er werden, afhankelijk van de bron, in 1974 of 1975 tussen de vijf en tien bezoekersbussen geproduceerd die allemaal identiek waren, in groen en blauw .
In een eerder artikel staat een historische foto van bouw van de carrosserieën bij Carrozzeria Saturn in Cavallermaggiore, een uur rijden ten zuiden van Turijn. Carrozzeria Saturn fungeerde blijkbaar als onderaannemer van Bertone. Saturn produceerde tot 1987 ook carrosserieën voor het Amerikaanse retromerk Stutz.
In september 2023 publiceerde AutoBild in Slowakije een artikel over een Fiat 850 Visitors Bus waarin Paus Johannes Paulus tijdens een bezoek aan de fabriek van Magneti Marelli werd rondgereden. De auto kwam via Nederland in het bezit van een Duitse verzamelaar. Tijdens de restauratie in Sassenheim tussen Den Haag en Amsterdam is de auto net als vroeger groen en blauw gespoten.
In 1983 bracht de Paus een bezoek aan Magneti Marelli, die onder meer ontstekingssystemen, bobines en dynamo's produceert.
De bezoekersbus van Bertone is op zichzelf al uiterst zeldzaam, het verhaal van de paus maakt dit exemplaar nog specialer. Hij is nog steeds aan boord – al was het maar als een kartonnen pop. Bron: Auto Bild.
De huidige eigenaar zegt dit er van: "Wat een bizarre auto, je weet niet waar de voorkant is en waar de achterkant is.
Dat trok echt mijn aandacht. Ik hou van auto's die niet op elke hoek staan. Het is niet spannend om te rijden, maar iedereen reageert er wel op.”
Zes deuren (de passagiersdeur gaat niet verder open), zes zitplaatsen. Alleen een aquarium biedt meer glas in zo’n kleine ruimte.
Het luxe interieur:
Bron: Auto Bild
Wat lijkt op een opening in het dashboardkastje, is de knop voor het ruitensproeiersysteem. Bron: Auto Bild
Zelden is er zo veel kunstleer in zo'n kleine auto verwerkt. Bron: Auto Bild
In de 850T was zelfs een airconditioning gemonteerd:
Bron: Auto Bild
De middenconsole met microfoon en het speciale ontwerp van de toerenteller:
Bron: Auto Bild
Om de Paus veilig te kunnen rondrijden werd op het dak een beugel gemonteerd die bij de restauratie weer verwijderd werd:
De fraaie Cromodora's (die we trouwens ook op de 850 Spider van Giunsella vinden):
Bron: Auto Bild
Ook de motorruimte is weer als nieuw:
Maar liefst 33 pk en 56 Nm achterin - ooit was dit genoeg voor een minibus. Bron: Auto Bild
Het hele verhaal kun je lezen als je een exemplaar van AutoBild te pakken kunt krijgen.
Team Fusina is terug; in een Bertone 850 Racer Team (met nieuwe foto)
- Details
- Hits: 1592
Op Facebook werd de terugkeer van Team Fusina aangekondigd. Dit team, bestaand uit de vrienden Roberto Fusina en Enrico Re, nam in 1969 deel aan de Targa Florio, waar ik al eerder over schreef. Ze slaagden erin de klasse voor GT-wagens tot 1000cc te winnen. En bij die terugkeer op Facebook werden ook foto's geplaatst die ik hier graag herplaats:
Roberto Fusina was testrijder bij Abarth. In 1964 opende hij een winkel in sportwagenaccessoires, bijvoorbeeld door accessoires voor de Mini uit Engeland te importeren: speciale pedalen, lederen stuurwielen, enz.
Toen begon hij op een gegeven moment zelf stuurwielen te bouwen die hij over de hele wereld verkocht, en werd hij de officiële leverancier van Abarth en van de raceafdeling van Lancia. Alle HF's hadden zijn stuurwielen en hij leverde ook Bertone die hem de opdracht gaf voor de Racer Team een speciaal gemaakt houten stuurwiel te ontwerpen. Ook sportstoelen werden aan het leverprogramma toegevoegd.
Het interview met Enrico Re over de deelname aan de Monte Carlo en Targa Florio vind je HIER
Nieuw: Deze foto kwam ik tegen op Instagram.
Deze Spider heeft zelfs een model in 1:43 opgeleverd:
Fusina had er zin in want hij reed ook in een Bizzarrini en wel een heel speciale, een P538 Coupe Duca d’Aosta:
Meer over deze auto bijvoorbeeld HIER
Fiat 850T Visitors Bus
- Details
- Hits: 3436
Een van de van de Fiat 850 afgeleide busjes die op deze site moet worden beschreven is natuurlijk de Fiat 850T Visitors Bus die door Marcello Gandini werd getekend toen hij nog hoofd design bij Bertone was. Hij is ook bekend als ontwerper van de Lamborghini Miura en Countach. In Februari 2024 heb ik een filmpje toegevoegd. Dat vind je onderaan dit artikel.
In 1975 werd de auto geïntroduceerd op de Autosalon van Turijn en het is niet bekend of Fiat erom vroeg of dat Bertone gewoon een concept wilde laten zien voor een moderne minibus. Het ontwerp viel in de smaak en Fiat bestelde een klein aantal van deze auto's als bezoekersbussen voor in fabriek(en?).
Het kleurenschema, zoals op deze bus, was erg chique en benadrukte de ontwerpelementen:
Deze foto's zijn gemaakt in het Zwitserse "Verkehrshaus Museum Luzern" in 2019, toen daar een speciale tentoonstelling van Italiaans design van de jaren '70 werd georganiseerd. De auto kwam uit de collectie van Corrado Lopresto.
Begin 2019 werden nog foto's gemaakt van een van deze zeldzame Fiat Visitors bussen, in de oorspronkelijke kleurstelling:
+
Een belangrijk design-element zijn de grote ramen, inclusief een glazen dak en het interieur was vrij luxe (waarschijnlijk om indruk te maken op de bezoekers). Zes deuren vergemakkelijken de instap in een van de zes zitplaatsen. Vanwege de bouw van de carrosserie was de auto een soort broeikas en had daarom twee airco's.
De bus had geen echte bumpers, maar een metalen strook rondom de auto, zelfs op dit overgespoten exemplaar in een andere kleur dan de rest. Naast de taak om de auto te beschermen, verlaagt hij tevens de taillelijn.
Op zoek naar meer informatie kwam ik dit prototype (gebouwd door OSI) tegen dat in februari 2023 in Italië te koop stond bij Ruotedasogno (de link werkt zolang de auto te koop staat). Prijs op aanvraag.
De Visitors Bus werd gebouwd door Carrozzeria Saturn, een Italiaans carrosseriebedrijf dat al enige jaren Amerikaanse auto's ombouwde naar retro-look. Een voorbeeld daarvan is de Stutz Blackhawk. Hier zie je er een in aanbouw met daarachter een 850T Visitor Bus.
Deze foto komt van een van de medewerkers, Dan Steckler.
Carrozzeria Saturn werd in 1971 opgericht door Rinaldo Mina en Gabriele Martino samen met de Amerikaan James O'Donnell Deze laatste wilde zijn eigen carrosseriebedrijf opzetten in de Verenigde Staten maar toen dat niet lukte kwam hij in Noord-Italië terecht. Het kreeg de naam Carrozzeria Saturn en was gevestigd in de Piemontese gemeente Cavallermaggiore.
Saturn vervaardigde alle Stutz-modellen tot 1987. Gedurende deze tijd werden in totaal ongeveer 600 voertuigen gebouwd bij Saturn. De productie eindigde in 1987 met de introductie van een nieuwe Stutz Bearcat II , een cabriolet op basis van de Pontiac Firebird, die een plastic carrosserie had. Nadat het werk voor Stutz was beëindigd, kon Saturn geen vervolgorders krijgen en werd het bedrijf in 1991 opgeheven.
Op YouTube staat een Duits verhaal over de Fiat 850T Visitors Bus. Ik heb de overbodige teksten er uit gefilterd en je kunt het resultaat bekijken als je op de foto hieronder klikt.
Jaren geleden stond er een in een opslag en werd met deze foto te koop aangeboden op Subito.it:
